Merak Edilen Yönleri ile Koşer Gıda

Esin Arslan | 19.09.2020

Koşer Gıda Nedir?

Yahudi kültüründe sıkça duyduğumuz “Koşer” nedir, hiç merak ettiniz mi? “Koşer” Yahudi hukuk ve geleneğinde yenilmesine izin verilen gıdalar ve bunlarla ilgili kurallar anlamına gelmektedir. 1 Esasen koşer gıdayı, Yahudi yasalarına göre koşer olmayan herhangi bir içerik bulundurmayan besin olarak ifade edebiliriz. Koşer uygulamaları gıda endüstrisindeki, Yahudi cemaat yaşamındaki ve dünya kültüründeki değişikliklere yanıt olarak gelişmiştir. Kaşrut acenteleri, hazırlanan gıdaların koşer durumunu belirler ve sertifikalı ürünlerin koşer statüsünü korumasını sağlamak için üretim süreçlerini denetler. Gıda paketlerinin üzerine basılmış koşer sertifika etiketleri, koşer arayan tüketicilere rehberlik etmektedir. Koşer’e göre etli (et,tavuk ve türevleri), sütlü (süt ve süt bazlı gıdalar) ve parve (etli ve sütlü gıdaların haricinde kalan yumurta, bakliyat, meyve, sebze ve tahıl gibi diğer gıdalar) olmak üzere üç çeşit gıdanın tüketilmesi uygundur. 2

Koşer Gıdanın Şartları

Koşer gıda şartları karmaşık ve kapsamlıdır. Gelin, bu temeller hakkında biraz bilgilenelim ve pratik uygulaması hakkında fikir sahibi olalım. Tevrat'ta geçen yasaklara; domuz, kan, leş yememe veya et ve sütün birlikte tüketilmemesi gibi örnekler verilebilir. Tevrat'ta gıdalarla ilgili belirli bir takım kıstaslar getirilmiş, karada ve suda yaşayan hayvanlar ile kuş ve böcek türlerinden izin verilenler ve yasaklananlar ayrıntılı bir şekilde sayılmıştır.

· Otçul hayvanlar yenilmesine izin verilen hayvanlar olup vahşi-etobur hayvanlar yasak kapsamındadır. Hayvanın canı kabul edilen kan yeme yasağı da bu kapsam içerisinde sayılabilir.3

· Tevrat'ta isimleri sayılan 24 kuş türünün eti ve yumurtası yasaktır.

· Pulları ve yüzgeçleri bulunmayan balıkların etleri yasaktır.

· Dört ayaklı ve kanatlı olup ayaklarını sıçramak için kullanan bazı böcekler hariç, tüm böcekler ve sürüngenler yasaktır.

· Bütün meyve ve sebzeler koşer olup et veya sütle yenilebilmektedir.

· Etin sütlü ürünlerle pişirilmesi ve yenilmesi yasaktır. Bazı Yahudi bilginler, eti yedikten en az altı saat sonra sütlü gıdalar yenilebileceğine hükmederken, bazı Yahudi otoriteler daha az bir zamanın gerekliliğini vurgulamışlardır. Etli gıda maddelerinin, Musevi kesim kurallarına göre kesilmesi gerekmektedir. Kesimi gerçekleştirilecek olan hayvanın kesimden önce mutlaka muayeneden geçmiş olması ve görünürde herhangi bir sağlık sorunu ya da sakatlığının bulunmaması gerekmektedir. Yahudiliğe göre bir etin yenilebilmesi için sadece şehita* kurallarına uygun olarak kesilmesi yeterli değildir. Yahudilikte kan yemek günah olduğundan etin kanından tamamen arındırılması gerekir. Bunun için tuzlama işlemi gerekir. Bir etin kesildikten sonra 72 saat içinde tuzlanarak kanından arındırılması gerekir. 72 saatten sonra yapılan tuzlama işlemi işe yaramaz. 72 saat içinde tuzlanmamış etler yalnızca mangal ve ızgarada kullanılabilir ancak haşlama olarak kullanılamaz.4

· Kendiliğinden veya yaralanarak ölen hayvanlar (leş), Şohet* tarafından kesilmeyen koşer hayvanların eti veya Şohet tarafından kurallara uygun olarak kesilen, ancak sonradan bir kusur ve hastalığı ortaya çıkan hayvanların etleri yasaktır.5

· Şarap, yabancılar tarafından üretilmiş veya putlara sunulmak üzere hazırlanmışsa yasaktır.

Koşer ürünlerini satın alanların tamamı Yahudi değildir. Piyasa tahmin raporuna göre, koşer gıda müşterilerinin % 20 ila % 45'ini Yahudilerin oluşturduğu bilinmektedir. Koşer müşterisi Yahudilerden, yalnızca koşer ürün satın alanların oranı da oldukça düşüktür. Bu kimseler aynı anda hem koşer hem de koşer olmayan gıdaları satın alabilmektedir. 'Milli Yahudi Nüfus Araştırması'nın 2000 verilerine göre, Amerikalı Yahudilerden sadece % 21'i evinde koşer kurallarını uygulamaktadır. Bu % 21'lik kesimin bir kısmı ise dışarıda koşer olmayan gıdalar tüketmektedir. Bu yüzden ABD'de koşer tüketiminde Yahudilerin oranı hakkında net bir sayı verilememektedir.6

Sözlük :

*Şehita : Musevilikte yenilmesi serbest olan hayvanlar ile ilgili kesim kurallarına verilen isimdir.

*Şohet : Musevilik’de yenilmesi serbest olan hayvanların kesimini Şehita adı verilen kurallar dahilinde yapan, özel bir kesim tekniği ile bu işin eğitimini almış ve anatomi bilgisi olan, yetkili kişi.

Kaynakça

1. R.J. Zwi Werblowsky-Geoffrey Wigoder (ed.), "Kasher", The Oxford Dictionary of the Jewish Religion, Oxford University Press, New York, 1997, s. 393. 2. https://www.ikcert.com/

3. Yusuf Besalel, "Trefa", Yahudilik Ansiklopedisi, III , Gözlem Yay., İstanbul, 2002, s. 746. 4. (Kurt, Ali Osman. "Yahudilik'te Koşer ve Koşer Ekonomisi" Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 14.2 (2010): 103-149.), Kosher Certification, Badatz Kaşer Certification, KIR Kosher Belgelendirme Hizmetleri

5. Yahudilik Ansiklopedisi, III , Gözlem Yay., İstanbul, 2001, s. 666-667.

6. Sigman, s. 538; Neve Gordon, "Zionism, Translation And The Politics of Erasure", Political Studies: 2002, vol50, s. 821., http://www.jewfaq.org/kashrut.htm (10.12.2010), · Salime Leyla Gürkan, Yahudilik, İsam yay., İstanbul, 2008, s. 143.